Deszcz to krople wody spadające pod wpływem siły grawitacji, a chmura to zbiór kropel, kryształków lodu bądź jednych i drugich zawieszonych w atmosferze. Jak to możliwe, że te cząstki - często przez długi czas - unoszą się w powietrzu nie spadając? Cząstki chmurowe są bardzo małe, zazwyczaj mają średnicę około 10 mikrometrów (mniejsze niż średnica ludzkiego włosa). Co za tym idzie są leciutkie. Zbyt lekkie, by ich ciężar pozwolił pokonać opory powietrza.
Żeby zacząć spadać, kropla musi urosnąć do rozmiaru rzędu milimetra, a więc milion razy zwiększyć swoją objętość. A i to nie gwarantuje pełnego sukcesu - po drodze napotyka zazwyczaj warstwy powietrza cieplejszego i bardziej suchego niż to w chmurze i może zupełnie wyparować. Z tych względów największe szanse na wyprodukowanie deszczu ma chmura powstała w niskich partiach atmosfery - z jednej strony jest tu pod dostatkiem deszczowego surowca (pary wodnej) a z drugiej dystans do powierzchni Ziemi jest nieduży.
Jak powstają krople opadowe? Można powiedzieć, że działa tu prawo dżungli. Krople, które są większe od pozostałych zaczynają spadać i przechwytują drobniejsze koleżanki. Zróżnicowanie rozmiarów kropel związane jest ze zróżnicowaniem tak zwanych "jąder kondensacji" - pyłów i cząstek o różnych rozmiarach i składzie chemicznym, na których skrapla się para wodna, stopniowo tworząc kropelki.
Szczególnie wykwalifikowanymi rozbójnikami są kryształki lodu (pamiętajmy, że temperatura maleje z wysokością, chmury często powstają w rejonach ujemnych temperatur i zawierają w związku z tym lód). Przy tej samej wilgotności skuteczniej niż płynne cząstki wyłapują z otoczenia parę wodną i rosną kosztem kropelek. Dodatkowo, spadając kryształki wychwytują drobne krople. Po drodze do Ziemi ziarna lodowe zazwyczaj się topią, a my obserwujemy opad deszczu.
Aleksandra Kardaś
Autorka jest fizykiem atmosfery, prowadzi kurs "Meteorologia przez Internet" (w projekcie COME UW), lubi oglądać zjawiska meteo z Ziemi i... z kosmosu (od czego mamy satelity?).
Zobacz także:
