Dlaczego halny jest ciepły?

Dlaczego halny jest suchy i ciepły, podczas gdy w górach jest zimno i pada? Dlaczego wierzchołki gór tak często toną w chmurach?

Przemieszczająca się masa powietrza to potęga, którą nie łatwo zatrzymać. Nawet jeśli napotyka na swojej drodze łańcuch górski, to po prostu wślizguje się po jego zboczach, by następnie spłynąć w dół po drugiej stronie.

Im wyżej, tym rzadsze powietrze

Taka brawurowa akcja nie pozostaje jednak bez wpływu na stan powietrza. Przede wszystkim silnie wpływa na nie wędrówka pod górę. Wartość ciśnienia atmosferycznego zależy od tego, ile cząstek powietrza znajduje się nad miejscem pomiaru. Im bardziej oddalimy się od powierzchni Ziemi, tym więcej cząstek znajdzie się pod nami, a mniej nad nami, czyli zaobserwujemy niższe ciśnienie. Niższe ciśnienie oznacza rzadsze powietrze - to dlatego przed startem samolotu stewardessa uprzedza nas, że "w razie zupełnie nieprawdopodobnego przypadku rozhermetyzowania kabiny" posłużymy się maskami tlenowymi.

Wślizgując się po górskim stoku, masa powietrza dostosowuje się do panujących wyżej warunków: molekuły oddalają się od siebie - nazywamy to rozprężaniem. Oznacza to również ochładzanie. A co się dzieje, gdy temperatura spada? Wtedy zaczyna skraplać się zawarta w powietrzu para wodna. Powstające kropelki tworzą chmurę lub mgłę.

Jak powstaje suchy wiatr?

Efektem towarzyszącym skraplaniu pary wodnej jest wydzielanie ciepła, o czym można się przekonać (choć nie radzę), trzymając rękę nad czajnikiem i pozwalając, by para skraplała się na niej. To wewnętrzne grzanie ogranicza spadek temperatury unoszącej się masy powietrza.

Z chmury powstającej nad szczytem góry często pada deszcz - w ten sposób z wędrującej masy powietrza usuwane są krople wody. Kiedy taka masa ześlizguje się w dół po zawietrznym stoku, zachodzi proces odwrotny niż przy wznoszeniu: powietrze spręża się i ogrzewa. Jednak jego końcowa temperatura nie jest taka sama jak przed zdobyciem szczytu - powietrze nie zawiera kropelek wody, które podstępnie kradłyby ciepło, żeby zużyć je na odparowywanie. Powietrze spływające po "naszej" stronie gór jest dzięki temu cieplejsze i suchsze niż to docierające do Karpat z południa.

Aleksandra Kardaś

Autorka jest fizykiem atmosfery, prowadzi kurs "Meteorologia przez Internet" (w projekcie COME UW), lubi oglądać zjawiska meteo z Ziemi i... z kosmosu (od czego mamy satelity?).

Zobacz także:

Jak powstaje deszcz?

Skąd się biorą huragany?