Planety nie z tego świata

Bywają lodowato zimne lub rozpalone do ponad tysiąca stopni Celsjusza, krążą po orbitach kołowych lub przypominających bardzo spłaszczone jajo. Znane już dziś planety pozasłoneczne łączy jedno: są ciężkie. Masa najlżejszych z nich pięciokrotnie przekracza masę Ziemi.

Wyjątkiem są tu tylko planety Wolszczana: odkryte jako pierwsze, niewielkie globy skąpane w wysokoenergetycznym promieniowaniu pulsara - aktywnej gwiazdy neutronowej. Niestety, żadna ze znanych planet okrążających "zwykłą", podobną do Słońca gwiazdę nie przypomina Ziemi. Na ogół są one raczej mniej lub bardziej udanymi kopiami Jowisza - gazowego giganta Układu Słonecznego. Czy Ziemie są więc w kosmosie rzadkością czy to my nie potrafimy ich znaleźć?

Ta ostatnia możliwość wydaje się na razie najbardziej prawdopodobna. Nasze obecne sposoby wykrywania dalekich planet są, niestety, słabo wyczulone na ziemiopodobne globy. Pozornie najbardziej oczywista metoda bezpośredniego wypatrywania dalekich światełek jest praktycznie nieużyteczna: nie wynika to zresztą z problemów z samym dostrzeżeniem słabo świecącej planety. Największe ziemskie teleskopy mogłyby dostrzec ekwiwalenty Ziemi z pozasłonecznych, choć niezbyt dużych odległości. Problem wiąże się jednak z oddzieleniem słabo świecącej planety od bardzo jasnej i bliskiej jej gwiazdy. I choć część z tych trudności rozwiązuje się obserwując ciała niebieskie w podczerwieni, gdzie kontrast jasności jest wielokrotnie mniejszy, na tego rodzaju bezpośrednie wykrycie niby-Ziemi musimy jeszcze poczekać.

Większość innych technik faworyzuje zaś planety naprawdę duże i masywne. Być może lekkie globy odnajdą nowe gigantyczne teleskopy - planowane na następne dziesięciolecie instrumenty o lustrach o kilkudziesięciometrowej średnicy? A może drugą Ziemię odnajdzie następca Hubble'a, obserwujący w podczerwieni James Webb Telescope? Na wyniki ich obserwacji musimy jednak poczekać jeszcze kilka lat.

A przez ten czas może nam się jeszcze trafić zjawisko tzw. mikrosoczewkowania grawitacyjnego, w którym gwiazda wraz z nawet małą planetą deformują światło dalszego obiektu. Jeśli odnajdziemy tą techniką podobny do naszego układ, obejrzymy go i... pożegnamy. Mikrosoczewkowanie jest bowiem zdarzeniem jednorazowym, a wykrywane z jego pomocą układy są zwykle zbyt dalekie, by badać je innymi metodami. Ale czy choć jeden rzut oka na naszych bliskich krewnych nie jest wart tysięcy nocy obserwacji?

Dr Weronika Śliwa

Autorka jest astronomem, redaktorem czasopism "Wiedza i Życie" i "Academia" oraz popularyzatorem nauki, najbardziej interesuje ją... cały Wszechświat.

Zobacz także:

Czy jesteśmy sami we Wszechświecie?

Pogawędki z kosmitami