Planetary Aspects and Transits 8.25
Planetary Aspects and Transits to program dla zainteresowanych układem planetarnym i ustalaniem pozycji gwiazd.
Termometr chmurowy przyczepiony do samolotu, fot. Instytut Geofizyki UW
Jak buduje się i do czego służą najszybsze termometry na świecie?
Czy ktoś jeszcze pamięta z dzieciństwa staromodne termometry rtęciowe, które trzeba było trzymać pod pachą aż dziesięć minut? Dopiero po takim czasie temperatura termometru niemal zrównywała się z temperaturą chorego, a słupek rtęci rozprężał się i wskazywał prawidłową wartość. Pomiar był bardzo dokładny, ale czas oczekiwania przydługi, zwłaszcza dla młodych pacjentów.
Od tamtych czasów technika poszła znacznie do przodu i dziś otacza nas mnóstwo termometrów wykorzystujących zupełnie inne zjawiska. W ciągu kilku sekund reagują na zmiany temperatury i np. uruchamiają wiatraczek chłodzący procesor w komputerze.
Jest jednak na świecie grupa ludzi, którym kilkusekundowy czas reakcji termometru nie wystarcza. To naukowcy zajmujący się badaniem chmur. Żeby dokładnie "prześwietlić" pojedynczą chmurę, zbadać co dzieje się pomiędzy jej poszczególnymi kropelkami, potrzebują pomiarów temperatury w punktach oddalonych od siebie o zaledwie kilka centymetrów.
Wydawałoby się, że to nic trudnego, trzeba jednak pamiętać, w jaki sposób można umieścić termometr w chmurze. Najpraktyczniejszą metodą jest przyczepienie go do samolotu. Samolot zaś ma jedną poważną wadę: porusza się szybko. Wraz z nim termometr - w ciągu jednej sekundy może pokonać odległość 100 metrów. Naukowcy chcą, żeby w tym czasie wykonał 10 tys. pomiarów!
Oczywiście dużo łatwiej zbudować szybki termometr niż wolny samolot. Udało się to Polakom. Zespół naukowców z Instytutu Geofizyki UW pracuje nad tym zagadnieniem od wielu lat, konstruując coraz doskonalsze urządzenia. Oczywiście nie używają do tego szklanych rurek i rtęci. Czujnik nowoczesnego termometru chmurowego to wolframowy drucik pokryty platyną, włączony w obwód elektryczny. Gdy pod wpływem otoczenia temperatura drucika rośnie lub spada, podobnie zmienia się jego opór elektryczny, co jest mierzone i odnotowywane przez aparaturę. Aby chłodzić się i grzać wystarczająco szybko, drucik jest bardzo cienki - ma średnicę 2,5 mikrona, czyli taką jak niewielka bakteria.
Polski termometr ciągle podróżuje po świecie, wykorzystywany jest w wielu eksperymentach naukowych. W ciągu ostatnich wakacji przez miesiąc latał nad oceanem u wybrzeży Kalifornii, gdzie naukowcy badali zjawiska zachodzące w chmurach warstwowych, stale zasnuwających niebo nad znaczącą częścią naszego globu.
Aleksandra Kardaś
Autorka jest fizykiem atmosfery, prowadzi kurs "Meteorologia przez Internet" (w projekcie COME UW), lubi oglądać zjawiska meteo z Ziemi i... z kosmosu (od czego mamy satelity?).
Zobacz także: