Każdy wielbiciel polskich komedii dobrze zna intrygę "Hydrozagadki" Andrzeja Kondratiuka. Przebiegły doktor Plama podejmuje się przeprowadzenia niezwykłej kradzieży - duża ilość polskiej wody ma zostać odparowana i przeniesiona przez pomyślne wiatry do pustynnego Kaburu. Okazuje się, że rzeczywistości obserwować możemy nieco podobną operację: regiony pustynne za pomocą prądów powierza eksportują do odległych krajów... piasek.
Jak potwierdzają badania próbek pyłów mineralnych zbieranych w różnych miejscach świata, wyniki modeli komputerowych oraz obserwacje satelitarne, najważniejszym naturalnym eksporterem tego surowca jest północna Afryka, a w szczególności kotlina Bodélé oraz zachodnia Sahara (Mauretania i Mali).
Porywane przez wiatr ziarna piasku zazwyczaj dość szybko opadają z powrotem na ziemię. Jeśli jednak mamy do czynienia z burzą piaskową, silne prądy powietrza mogą wynieść okruchy na wysokości rzędu kilku kilometrów, skąd spada się już nie tak szybko. W wyższych partiach atmosfery pył przechwytywany jest przez silne wiatry, slalomujące pomiędzy ośrodkami niżowymi i wyżowymi. W ten sposób piasek z Afryki dotrzeć może na przykład do zachodnich wybrzeży Stanów Zjednoczonych, poprzez Morze Śródziemne nad Europę (w tym Polskę) czy Bliski Wschód.
Największe szanse na daleką podróż mają ziarna drobne i lekkie, jakie znaleźć można pośród osadów dennych wyschniętych lub sezonowych jezior i rzek. Najaktywniejszym źródłem atmosferycznego piasku jest obszar otaczający jezioro Czad. Jak łatwo zgadnąć, stanowił on kiedyś dno jeziora. Dodatkowo znajduje się w kotlinie, w której zbierają się są pyły zwiewane z położonych wyżej terenów.
Obecność piasku w atmosferze oraz przenoszenie go na duże odległości to temat, który budzi zainteresowanie naukowców z wielu powodów. Prawdopodobnie zawieszone w powietrzu pyły mineralne powodują chłodzenie Ziemi - nie jest to jednak ostatecznie potwierdzone.
"Opady piasku" nad oceanem zmieniają jego skład chemiczny i sprzyjają rozwojowi niektórych toksycznych glonów. Na powierzchni ziaren i wraz z nimi podróżują bakterie i zarodniki grzybów, mogące powodować reakcje alergiczne oraz ataki astmy. Uważa się także, że afrykańskie zarazki to jedna z przyczyn zmniejszenia populacji niektórych płazów w Puerto Rico. Na szczęście nic nie wskazuje by był to zakrojony na szeroką skalę odwet doktora Plamy.
Aleksandra Kardaś
Autorka jest fizykiem atmosfery, prowadzi kurs "Meteorologia przez Internet" (w projekcie COME UW), lubi oglądać zjawiska meteo z Ziemi i... z kosmosu (od czego mamy satelity?).
Czytaj także:
