Poznaj sposoby detektywów na odnalezienie śladów krwi
Luminol - hydrazyd kwasu 3-aminoftalowego jest "magicznym" środkiem, stosowanym w kryminalistyce. Jest to organiczny związek będący pochodną kwasu ftalowego.
W serialach kryminalistycznych można zobaczyć sceny, w których detektywi lub policjanci spryskują pomieszczenie i w mig ukazują się zupełnie niewidoczne dotąd plamy krwi. Jak to możliwe?
Jak odkryto już 80 lat temu, luminol posiada zdolność chemiluminescencji, czyli emisji światła. Podstawowymi warunkami zajścia reakcji, wskutek której związek zaczyna świecić, jest zasadowy odczyn środowiska oraz obecność określonych utleniaczy i aktywatorów. Potrzebne są też katalizatory, czyli substancje przyspieszające zajście reakcji - tak naprawdę tylko dzięki nim w ogóle zobaczymy silne świecenie luminolu. Barwa światła zależy od katalizatora - w przypadku krwi jest to żelazo zawarte w hemoglobinie i sprawia, że luminol świeci na niebiesko.
Występujący w formie sproszkowanej luminol składa się z węgla, wodoru, tlenu i azotu. Proszek miesza się z roztworem zawierającym m.in. nadtlenek wodoru (inaczej wodę utlenioną - oksydant) i sól wodorotlenku (aktywator wprowadzający zasadowe środowisko) i dopiero w tej postaci nadaje się do spryskiwania podejrzanej powierzchni.
Podstawowymi reagentami zachodzącej reakcji jest luminol i nadtlenek wodoru. W procesie oksydacji luminol traci atomy azotu i wodoru, za to zyskuje atomy tlenu, w wyniku czego powstaje 3-aminoftalan. Elektrony tlenu w tym nowym związku lądują na wyższych orbitach, ale zaraz wracają na swoje miejsce, oddając energię (niższe orbity mają mniejszą). Uwalniana energia ma postać fotonów - widzialnego światła. Kiedy w procesie uczestniczy zawarte w krwi żelazo, światło jest na tyle jasne, że w ciemnym pomieszczeniu widać je bez trudu i można też uchwycić na zdjęciu.
Nawet jeśli morderca zmyje ślady krwi i gołym okiem nie będzie nic widać, drobinki krwi pozostają na większości powierzchni jeszcze przez wiele lat i choćby były już całkiem zaschnięte, nadal mogą uczestniczyć w reakcjach chemicznych.
Niestety, nie tylko krew pobudza roztwór luminolu do świecenia - ten sam efekt mogą wywołać również inne substancje, np. niektóre wybielacze. Eksperci potrafią dokonać wiarygodnej identyfikacji np. na podstawie szybkości zajścia reakcji, jednak zawsze należy wykonać jeszcze inne badania potwierdzające, że plamy uwidocznione dzięki luminolowi to faktycznie krew ludzka. Szczególnie pomocne mogą być badania DNA. Jeśli jednak dokładnie umyje się zakrwawioną podłogę wybielaczem, będzie ona świecić równomiernym, niebieskim światłem, maskującym wszelkie ślady krwi.
Chemiluminescencyjny związek może zniszczyć niektóre dowody w domniemanym miejscu zbrodni (inne niż krew), dlatego podczas śledztwa nikt w pierwszej kolejności nie spryskuje nim rzeczy i pomieszczeń. Takie zachowania policji można włożyć między bajki, natomiast prawdą jest, że luminol rzeczywiście jest przydatny i może nawet pomóc w ustaleniu narzędzia zbrodni - zupełnie inaczej tryska krew po dźgnięciu nożem niż np. po zranieniu kulą.
Marta Żylicz
Autorka jest absolwentką biotechnologii na UW i studiów tłumaczeniowych na Uniwersytecie Jagiellońskim, tłumaczy artykuły dla "Świata Nauki", najbardziej interesuje się genetyką.
Czytaj także:
